Συνεντευξη [Q&A] με την Ελιζα Σορογκα

Σας καλωσορίζουμε στο Sin Radio! Η multimedia performance ‘Η τυραννία της οικειότητας’ έχει πραγματοποιηθεί με επιτυχία σε Λονδίνο, St. Albans, Άμστερνταμ και Αθήνα. Πόσο διαφορετικά την έχει υποδεχθεί το κοινό κάθε πόλης και κατά πόσο οι αντιδράσεις του βασίζονται και στη γνώση της έννοιας της multimedia performance (δηλαδή στο πόσο ενημερωμένο / «εκπαιδευμένο» είναι το κοινό σε τέτοιου είδους παραστάσεις);

Δεν παρατήρησα μεγάλες διαφορές στο πως το κοινό δέχθηκε την περφόρμανς στο Άμστερνταμ, Λονδίνο και Αθήνα διότι σε όλες τις περιπτώσεις παρουσιάστηκε σε ένα Δυτικο-ευρωπαικό πολιτισμικό πλαίσιο. Επίσης, το κοινό που ήρθε να παρακολουθήσει την συγκεκριμένη περφόρμανς είναι κοινό που είναι ήδη ενημερωμένο για σχετικά είδη παραστατικών τεχνών και συνήθως παρακολουθεί και τις εξελίξεις στον χώρο αυτό.

Στην λογική αυτή, θα είχε πολύ ενδιαφέρον η παράσταση αυτή να γίνει σε κοινό που δεν σχετίζεται με κάτι τέτοιο πχ. σε κοινό που πηγαίνει σε επιθεωρήσεις, σε μια εκκλησία(!), σε ένα αμφιθέατρο Νομικής ή ακόμη σε ένα κράτος των Αραβικών Εμιράτων, τις Ινδίες ή σε απομακρυσμένες γεωργικές περιοχές ανά τον κόσμο.

Η performance σας έχει λάβει πολύ καλές κριτικές. Πόσο εποικοδομητικά μπορεί να λειτουργήσει στη δημιουργικότητά σας μια κριτική και πώς αντιμετωπίζετε τυχόν αρνητικές κριτικές;

Η δουλειά ενός καλλιτέχνη είναι να βρίσκεται σε μια συνεχή αμφισβήτηση. Να δημιουργεί κάτι και μετά να έχεις το θάρρος να το καταστρέψει. Οι καλές κριτικές δίνουν τροφή στο ‘εγώ’ και ενθαρρύνουν την καλλιτεχνική πράξη οπότε κατά κάποιο τρόπο καθίστανται αναγκαίες- ιδιαίτερα άμα σκεφτεί κανείς ότι ο καλλιτέχνης δεν έχει ούτε σταθερό εισόδημα, ούτε σταθερή επαγγελματική πορεία πχ. όταν θέλεις να προωθήσεις την δουλειά σου σε νέες γκαλερί και καλλιτεχνικούς χώρους θα θελήσουν να δουν καλές κριτικές για να σε εντάξουν στο πρόγραμμά τους. Όμως μια αρνητική κριτική σε βάζει στη διαδικασία να επανεξετάσεις το έργο σου και να εισβάλεις στον υποκειμενικό κόσμο αυτού που στην έκανε κάτι το οποίο βρίσκω πολύ εποικοδομητικό ως διανοητική διαδικασία.

Η performance σχολιάζει ένα άκρως επίκαιρο θέμα της σύγχρονης εποχής, που έχει να κάνει με τη χρήση των social media και την επιλογή πολλών χρηστών να ποστάρουν φωτογραφίες τους, μη αντιλαμβανόμενοι ποιοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτές. Κατά πόσο η ίδια κάνετε χρήση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης και αν πιστεύετε ότι διανύουμε μια περίοδο κατάχρησής τους;

Πολλοί λένε ότι το Facebook έχει πεθάνει πια και ίσως την θέση του πήρε το Instagram. Πιστεύω πως σε κάθε περίπτωση η πορεία του πολιτισμού μας έχει ήδη χαραχθεί. Εάν δεν είναι το Instagram θα είναι κάτι άλλο, το σίγουρο είναι ότι ολοένα και περισσότερο ο άνθρωπος θα περνά όλο και περισσότερο χρόνο μπροστά στην οθόνη. Η ‘κατάχρηση’ έχει πλέον γίνει αποδεκτή ως ‘κανονική χρήση’ και είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων στον Δυτικό πολιτισμό. Προσωπικά, χρησιμοποιώ το Facebook το οποίο έβαλα πριν έξι μήνες και πιστεύω ότι είναι σημαντικό ως πηγή παρατήρησης της ‘καθημερινότητάς’ του σχετικά με τις διαφορετικές χρήσεις που ο καθένας επιθυμεί να κάνει μέσω αυτού. Εξάλλου, μέσω των κοινωνικών μέσων δικτύωσης χτίζεται και το ‘επιθυμητό προφίλ’ του χρήστη, έτσι ο καθένας προβάλει τον εαυτό του όπως αυτός επιθυμεί διαλέγοντας ψήγματα της πραγματικότητάς του -που εκείνος επιλέγει να τα προβάλλει ως πρωτεύοντα -χτίζοντας έτσι έναν επιθυμητό υπερ-εαυτό. Και αυτό έχει πολύ ενδιαφέρον ως παρατήρηση- ιδιαίτερα όταν γνωρίζεις τους συγκεκριμένους ανθρώπους προσωπικά. Σε κάθε περίπτωση, δεν χωράνε γενικεύσεις, όπως ο πραγματικός κόσμος έχει άπειρα χρώματα, πτυχές, επίπεδα και υποκειμενισμούς, έτσι και ο ιντερνετικός- παρότι πρακτικά βασίζεται στο δυαδικό σύστημα 0 και 1!

Έχετε επιλέξει το Λονδίνο ως βάση σας. Πόσο αισιόδοξη είστε για το μέλλον της Ελλάδας γενικότερα, αλλά και ειδικότερα για την εξέλιξη των τεχνών στη χώρα μας, δεδομένων των δύσκολων οικονομικών συνθηκών που βιώνουμε;

Τετριμμένο, αλλά όσο πιο πιεστικό γίνεται το κοινωνικοοικονομικό γίγνεσθαι τόσο πιο πολύ η τέχνη καθίσταται αναγκαία, ως αναπνοή. Είμαι σίγουρη ότι υπάρχουν πολλοί νέοι με ενδιαφέρουσες ιδέες που γεννιούνται μέσα από την παρατεταμένη κρίση, την γενικευμένη αστάθεια, τις συγκρούσεις με το οικογενειακό τους περιβάλλον, την καταπίεση της ‘λαμπρής καριέρας’ και των καθιερωμένων συντηρητικών αντιλήψεων. Είναι αρκετοί οι λόγοι για να θες να ουρλιάξεις.

Το πρόβλημα πιστεύω με την Ελλάδα είναι τα ταμπού και ο φόβος. Χρειάζεται θάρρος για να παρουσιάσεις την ‘ιδέα’ σου στο κοινό. Ιδιαίτερα όταν δεν βρίσκεσαι σε ένα ήδη καθιερωμένο καλλιτεχνικό περιβάλλον πχ. Σχολή Καλών Τεχνών. Όταν ήμουν στην Ελλάδα ένιωθα ότι βούλιαζα. Είχα ιδέες, αλλά φοβόμουν να τις εκφράσω, δεν ήξερα πως. Είναι τόσο μικρή η κοινωνία και οι σχέσεις τόσο βαθειάς οικειότητας που είναι πολύ δύσκολο να πραγματώσεις κάτι που υπάρχει αθεμελίωτο μέσα σου. Είναι καθαρά θέμα ταυτότητας, ποιος είσαι στα μάτια αυτών που σε ξέρουν χρόνια. Ιδιαίτερα όταν στην δική μου περίπτωση ήταν περφόρμανς art, ένα είδος που δεν είναι ούτε διαδεδομένο, ούτε κοινώς αποδεκτό. Όταν ήρθα στο Λονδίνο βρέθηκα σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον όπου όλοι μου οι καθηγητές ήταν καθιερωμένοι περφόρμανς artists με χρόνιες καριέρες πάνω στο συγκεκριμένο είδος. Ξαφνικά ένιωσα ελεύθερη. Βρισκόμουν στο κατάλληλο περιβάλλον για να εκφράσω όλα όσα είχα γραμμένα στους πάκους σημειώσεων που κρατούσα για χρόνια. Είναι αστείο αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα, τώρα με αποδέχονται γιατί ‘έρχομαι από το Λονδίνο’.

Η performance παρατηρεί το ρόλο του μεμονωμένου ατόμου και τη σχέση του με αυτόν του πλήθους. Πώς βλέπετε τις σχέσεις των ανθρώπων σήμερα και πόσο έντονη είναι η τάση της απομόνωσης μπροστά στα προβλήματα;

Στην συγκεκριμένη περφόρμανς με ενδιαφέρει ο θεατής να αντικρίσει τον εαυτό του στη σιωπή. Είναι άλλο όταν μιλάμε. Όταν μιλάμε η αλήθεια ξεφεύγει μέσα από τις λέξεις. Να τον δει μόνο του, και να τον δει πλάι σε άλλους, να ‘αντικειμενοποιήσει’ την εικόνα του. Επίσης είναι μια προσπάθεια να έρθουμε όλοι μαζί στο ‘εδώ και το τώρα’, να νιώσουμε το παρόν με ό,τι συνεπάγεται αυτό.

Οι σχέσεις των ανθρώπων θα έλεγα- γενικεύοντας κάπως- ότι είναι ρευστές, οι δεσμοί δεν είναι ισχυροί, ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις όπως το Λονδίνο όπου όλα αλλάζουν ανάλογα με τις εκάστοτε περιστάσεις (π.χ. σπίτι, εργασιακό περιβάλλον). Στην Ελλάδα, νομίζω οι δεσμοί είναι πιο πάγιοι, κρατάνε στον χρόνο και αυτό είναι κάτι που σε κάνει να νιώθεις λιγότερο αναλώσιμος και φθαρτός.

Όσο οι κατοικίες προσθέτουν ορόφους και μετατρέπονται σε ουρανοξύστες, τόσο οι άνθρωποι απομονώνονται μπροστά στα προβλήματά τους. Κάποτε υπήρχε η γειτονιά όπου οι άνθρωποι κάθονταν σε σκαμνιά και συζητούσαν με όλη την γειτονιά. Τώρα πας στην καφετέρια με επιλεγμένους φίλους και φωτογραφίζεσαι για να σε δουν και οι υπόλοιποι επιλεγμένοι φίλοι μέσω Facebook, Instagram κ.ά. Όμως νομίζω πως η απομόνωση ‘μπροστά στα προβλήματα’ υπήρχε λίγο έως πολύ πάντα. Απλώς ίσως σήμερα έχουμε λιγότερο χρόνο να διαθέσουμε ο ένας για τον άλλον.

Ποιες είναι οι μουσικές σας προτιμήσεις και κατά πόσο τα καθημερινά σας ακούσματα μπορούν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης ή ιδεών για τη δουλειά σας;

Αγαπώ την dub και είναι κάτι περισσότερο από ‘μουσική προτίμηση’ για εμένα. Έτσι κι’αλλιώς η κουλτούρα των soundsystems αποτελεί μια τελετή για τη θρησκευτική μειονότητα των ρασταφαριστών όπου όλοι συγκεντρώνονται για να διαδώσουν τη διδασκαλία του βασιλιά Σελεσιέ και του θεού Jah. Σίγουρα όμως -ως ένα βαθμό- έχει και αυτό ενταχθεί στην εμπορευματοποιημένη παγκόσμια μουσική βιομηχανία.

Η μουσική αυτή, όταν ακούγεται από τα soundsystems και εξαιτίας των δονήσεων που δημιουργούν οι χαμηλές συχνότητες των μπάσων δημιουργεί μια παράξενη ένωση με όσους βρίσκονται στον χώρο και από πολλούς χαρακτηρίζεται ως ‘healing session’ δηλαδή ως θεραπευτική διαδικασία. Είμαι τυχερή που ζω στο Λονδίνο και έχω την ευκαιρία να πηγαίνω συχνά σε αυτές τις συναυλίες με κυριότερο εκφραστή της τον Jah Shaka. Ωστόσο, δεν είναι κάτι που με εμπνέει στην δουλειά μου, προτιμώ να το κρατώ ως κάτι ανεξάρτητο και ιερό.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

Τους τελευταίους έξι μήνες συνεργάζομαι με τον Ιάπωνα μουσικό Takatsuna Mukai και την περφόρμερ Ρωξάνη Γαρεφαλάκη σε μια παράσταση που ‘παντρεύει’ το Butoh (σύχρονος Ιαπωνικός χορός) και τα πολυφωνικά μοιρολόγια της Ηπείρου. Ο Takatsuna παίζει ηλεκτρονικό βιολί και εμείς αναλαμβάνουμε τον χορό και το τραγούδι. Η παράσταση έχει ήδη παρουσιαστεί τρείς φορές στο Λονδίνο και μελλοντικό μας σχέδιο είναι να την παρουσιάσουμε στην Ελλάδα και την Ιαπωνία.

Προσωπικό όνειρό μου είναι να ζήσω μερικά χρόνια στην Ιαπωνία και να μαθητεύσω κοντά σε δασκάλους του Butoh και του αρχαίου Ιαπωνικού θεάτρου Noh.

‘Η ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑΣ’ // ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΦΟΡΜΑΝΣ

unnamed (9)

Multimedia Περφόρμανς
Η τυραννία της οικειότητας

Concept- Ελίζα Σόρογκα
Live πιάνο- Υακίνθη Λάγιου

‘It was gently captivating.’
Creative producer, The Battersea Arts Centre, London (June 2013)

‘It was very, very uncomfortable to watch.’
‘You kind of performatively raped us.’
Audience members, The Maltings Arts Theatre, St. Albans (May 2014)

Μουσική: ‘In a Landscape’, John Cage
Φωτογραφία: Alisa Oleva

Με αφορμή το απόσπασμα του Αντονέν Αρτώ ‘το θέατρο πρέπει να υψώνεται μπροστά στο κοινό του ως καθρέφτης’ η περφόρμανς τυραννία της οικειότητας παρατηρεί το ρόλο του μεμονωμένου ατόμου και τη σχέση του με αυτόν του πλήθους, δημιουργώντας έτσι μια συναισθηματική δυσαρμονία μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου.

Δανειζόμενη στοιχεία από την ελεγχόμενη και ατάραχη γλώσσα του σινεμά, όταν η εικόνα ανατροφοδοτείται μέσω του κοινού της, μετατρέπει τους θεατές τόσο σε παρατηρητές, όσο και σε αντικείμενα θέασης, ανάλογα με το βλέμμα.

Η περφόρμανς αυτή θέλει να σχολιάσει την εποχή όπου ο κόσμος ποστάρει επαναλαμβανόμενα φωτογραφίες του εαυτού του σε ένα θολό ή άγνωστο παρατηρητήριο μέσω των κοινωνικών μέσων δικτύωσης.

Η πιο πρόσφατη παρουσίαση της performance έγινε στο Bios Tesla // Σάββατο 2 Ιανουαρίου.

Περισσότερα: www.elizasoroga.com/What-I-do/Oppression-of-Intimacy
Επικοινωνία: esoroga@gmail.com

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΙΖΑ ΣΟΡΟΓΚΑ

Eliza-profile-picture-1_905

Η Ελίζα Σόρογκα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1988. Είναι απόφοιτος των μεταπτυχιακών προγραμμάτων Πολιτισμικές Σπουδές (Πανεπιστήμιο Αθηνών) και Performance Making (Goldsmiths University of London). Έχει διδαχθεί την μέθοδο σωματικού θεάτρου Jacques Lecoq και του Ιαπωνικού χορού Butoh. Η δουλειά της πραγματεύεται το ‘ανοικίο’ και το πώς μπορεί η καθημερινή ζωή να μετουσιωθεί σε παραστατική τέχνη.

Η δουλειά της έχει παρουσιαστεί σε γκαλερί, θέατρα και μουσεία μεταξύ των οποίων είναι: V&A Museum (London), Battersea Arts Centre (London), Camden People’s Theatre (London), The Yard Theatre (London), Chisenhale Dance Space (London), St Pancras Old Church (London), 4 bid gallery (Amsterdam), Bios (Athens) καθώς και σε μη θεατρικούς χώρους στο Λονδίνο, την Αθήνα, το Άμστερνταμ και το Παρίσι. Η Ελίζα είναι καλλιτεχνική διευθύντρια του του Re-Inventing Public spaces που σκοπό έχει την επανεφεύρεση των δημόσιων χώρων.

www.elizasoroga.com | www.re-inventing-public-spaces.tumblr.com