Ο Δημητρης Ι. Μπρουχος στο «Και για πες…» με την Ελενα Χατζοπουλου

Ο Νεοέλληνας ποιητής, στιχουργός, συνθέτης και συγγραφέας Δημήτρης Ι. Μπρούχος στο Sin Radio και στο «Και για πες…» με την Έλενα Χατζοπούλου

Υπέροχα συγκλονιστική η Αθήνα! Όμως, η κάθε επίσκεψη στη γενέθλια πόλη, εκεί που είναι αφημένη η ψυχή, προκαλεί πιο σύνθετα συναισθήματα… Εκεί είναι το σπίτι μου και οι φίλοι μου… Οι παλιοί φίλοι, που είναι σαν τον χρυσό… Εκεί που οι καναπέδες βουλιάζουν από ατέρμονες συζητήσεις και χάνεται ο χρόνος, με καφέ ή κρασί… ή και τα δύο…

Σε τέτοιο χουχουλιάρικο καναπέ βρέθηκα, πάλι, με τον φίλο της νιότης, τον πολυβραβευμένο Νεοέλληνα ποιητή, στιχουργό, συνθέτη και συγγραφέα ή απλώς «σκεπτόμενο πολίτη», όπως αυτοπροσδιορίζεται, τον Δημήτρη Ι. Μπρούχο.

Στο πέρασμα όλων αυτών των χρόνων έχουμε πει πολλά. Κι άλλα τόσα δεν είπαμε… Γελάσαμε, θυμώσαμε, βρεθήκαμε, χαθήκαμε, μαλώσαμε και φιλιώσαμε… Κουβέντες μέχρι το ξημέρωμα, που μένουν στο σκοτάδι… εκτός από την αποψινή… Μιας και η αποψινή μας κουβέντα, λέω, να δημοσιοποιηθεί…

Αλήθεια Δημήτρη, ποιητής γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Η λέξη, αλλά και η έννοια ποιητής, είναι πολύ βαριά. Κουβαλάει μέσα της την κυτταρική, αλλά και τη συλλογική μνήμη, του χωροχρόνου στον οποίο έχουμε κληθεί ή αποφασίσει να υπάρξουμε. Ή μάλλον άφησέ με να τοποθετηθώ στην ερώτησή σου λίγο διαφορετικά: Για να ασχοληθεί κανείς με την ποίηση και όχι μόνον, πρέπει γενικά -όπως λένε- «να το ’χει». Αν και με ό,τι καταπιαστεί κανείς, πρέπει να έχει την κλίση, το «χάρισμα» και φυσικά την έφεση για να το εξελίξει. Το «τάλαντο», όπως έλεγαν οι παλιότεροι, δε φτάνει. Και ποτέ δεν έφτανε βέβαια. Χρειάζεται πολύ διάβασμα και για να είμαι ειλικρινής, περισσότερο διάβασμα απ’ ό,τι επίδοση, για να κατακτήσει τον τρόπο, το ύφος και το ήθος της γραφής. Αυτό που πρέπει σίγουρα να προϋπάρχει, είναι η ευαισθησία στην αντίληψη, στην παρατηρητικότητα και φυσικά ως βασικό συστατικό της ποιητικής φύσης, η ενσυναίσθηση. Όλα τ’ άλλα τα αποδίδει η δουλειά και η εξάσκηση. Συνεπώς, η πλάστιγγα γέρνει πιο πολύ στο «γίνεσαι».

Τα προσωπικά βιώματα παίζουν ρόλο στην ποίηση;

Από όλα τα είδη του γραπτού λόγου, η ποίηση, για μένα, είναι πρωτίστως βιωματική. Πολλές φορές οι ποιητές δεν το ομολογούν για κοινωνικούς ή άλλους λόγους. Μπορείς κάλλιστα να περιγράψεις μια κατάσταση, ένα συμβάν, ένα γεγονός, όντας απλός παρατηρητής. Δεν μπορείς όμως να περιγράψεις ένα συναίσθημα αν δεν το ’χεις νοιώσει.

Το βίωμα είναι το μόνο που παίζει ρόλο;

Δεν παίζει ρόλο μόνο το βίωμα. Παίζει σημαντικό όμως ρόλο όταν υπάρχει…

Και η φαντασία;

Η φαντασία, νομίζω, ότι έχει την τιμητική της κυρίως στη μυθοπλασία. Στην ποίηση, μέχρι εκεί που μπορείς να φανταστείς τον εαυτό σου σε μια κατάσταση ή να δώσεις προοπτική σε μια υποθετική κατάσταση στη βάση μιας προσωπικής πιθανότητας.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το γράψιμο είναι ευτυχία;

Μεγάλη λέξη… Θα έλεγα καλύτερα μια διέξοδος στο αδιέξοδο των κάθε καιρών, όλων όσων θέλουν να εκφράσουν με τον συγκεκριμένο τρόπο γραφής, το ανέκφραστο του βαθύτερου «είναι» τους. Θέλοντας να φανερώσουν, κρύβοντας ή να κρύψουν, φανερώνοντας. Η απάντησή μου είναι: «Λύτρωση».

Μπορείς να ξεχωρίσεις, απ’ όλα τα έργα σου, ένα μόνο; Το πιο αγαπημένο; Το πιο «λυτρωτικό»;

Όχι, γιατί σε κάθε χρονική στιγμή είναι διαφορετικό…Σε μιαν άλλη εκφραστική διάσταση θα έλεγα ότι το πιο αγαπημένο μου είναι αυτό που θα γράψω αύριο…

Η αυριανή έμπνευση; Που όμως, όπως λέει και ο Κώστας Ουράνης, «αν είναι να ‘ρθει, θε να ‘ρθει, αλλιώς θα προσπεράσει»;

Πες το κι έτσι…

Δημήτρη, ποια είναι η μεγαλύτερη διάκριση που έχεις λάβει;

Η εσωτερική μου ικανοποίηση και η στήριξη των αγίων γονιών μου, από ξαρχής. Και σε μια δεύτερη φάση, το χειροκρότημα του ανώνυμου κόσμου και οι ηθικές αμοιβές που αξιώθηκαν τα έργα μου.

Προσωπικά όμως, θα ήθελα αυτή μας η κουβέντα να μη περιοριστεί στα προφανή… και στα της δουλειάς σου… Αυτά εξάλλου μπορεί να τα διαβάσει όποιος θέλει στη Wikipedia**… Είσαι διατεθειμένος να πούμε κάτι πέρα από αυτά;

Ξέρεις πολύ καλά, ότι δεν υπάρχουν για μένα κλισέ. Ή μιλάω ή δεν μιλάω. Μου αρέσει να κρεμάω τον εαυτό μου στα μανταλάκια, το ίδιο με το να τον καταχωνιάζω σε σκιερές κάμαρες…

Ωραία λοιπόν! Πόσο τοις εκατό είσαι διατεθειμένος να πεις αλήθειες;

100%.

Και πόσο τοις εκατό δεσμεύεσαι μ’ αυτό;

100% επίσης.

Τι είναι για σένα η ζωή;

Ένα πέρασμα…

Και ο θάνατος;

Πέρασμα επίσης, αλλά και προορισμός…

Ο φόβος σου έχει όνομα;

Βεβαίως: ΦΟΒΟΣ! Με κεφαλαία, να το γράψεις…

Έτσι γενικά; Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Φόβος για τα πάντα, όλα;

Άκου… υπάρχει μια φράση του Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου, που κατά τη γνώμη μου περιλαμβάνει όλη την κοσμοθεωρία του ΕΙΝΑΙ: «Αγαθόν υπέρτατον παντός αγαθού, Θεού φόβος και μνήμη θανάτου». Και βέβαια, εδώ ο φόβος έχει ακριβώς την έννοια που υπονοώ με κεφαλαία. Είναι το «σέβας» του Καζαντζάκη, στην άλλη άκρη του «δεν φοβούμαι τίποτα» κλπ. Αλλά… τι θέλουμε και μπαίνουμε στα βαθιά;…

Υπάρχει αθέατη πλευρά; Έχεις επιτρέψει ποτέ σε κάποιον να δει τα μαύρα σου σκοτάδια;

Συνήθως αποφεύγω τα μαύρα σκοτάδια. Όταν όμως προκύψουν, εκδηλώνομαι γενικά και αυθόρμητα. Δεν επιτηδεύομαι… Νομίζω…

Υπάρχουν όμως σκιερές κάμαρες, όπως είπες πριν λίγο…

Πάντα υπάρχουν οι… κάμαρες που αναφέρεις. Και πάλι θα κάνω μια παραπομπή στην κουβέντα μας, σαν την προηγούμενη. Στον τάφο του μύθου της Rock, Jim Morrison, υπάρχει μια φράση στα ελληνικά που λέει: «ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΑΙΜΟΝΑ ΕΑΥΤΟΥ». Η λέξη «δαίμων» δεν έχει καμία σχέση όπως την ξέρουμε εμείς σήμερα. Εξάλλου οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν διάβολο… «Δαίμων», ήταν αρχικά η θεότητα που μοίραζε, κατένειμε την μοίρα, από το δαίομαι που σημαίνει μοιράζω και επίσης ονομαζόταν οποιαδήποτε θεότητα στην οποία αποδίδονταν τιμές. «Δαίμων εαυτού» ονομαζόταν η θεότητα-προστάτης που ζούσε μέσα σε κάθε άνθρωπο από τη γέννηση έως το θάνατό του και φρόντιζε για την προσωπική εξέλιξη κι ευημερία.. Κάτι σαν το αντίστοιχο σημερινό χριστιανικό «Φύλακας-άγγελος», που αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, έναν δίαυλο μεταξύ του κόσμου των θνητών και του κόσμου των θεών. «Πράττω κατά τον δαίμονα εαυτού», ουσιαστικά σημαίνει «πράττω σύμφωνα με αυτό που η συνείδησή μου θεωρεί σωστό», αδιαφορώντας ίσως για το τι θα πουν οι άλλοι. Επίσης, είναι μια στάση ζωής που υιοθέτησαν και επιδοκίμασαν οι Στωικοί φιλόσοφοι. Έτσι κι αλλιώς, Έλενα, η συνείδηση είναι μια «σκοτεινή κάμαρα», ένα «διασκεπτήριο»…

Για ποιο έχεις προσπαθήσει περισσότερο στη ζωή σου; Να σε εκτιμούν, να σε αγαπούν, να σε σέβονται, να σε θαυμάζουν;

Για τίποτα απ’ όλα αυτά. Μονάχα και αποκλειστικά, για να είμαι ο εαυτός μου…

Οκ, ας δεχτώ ότι δεν έχεις προσπαθήσει για κάποιο περισσότερο, τι επιθυμεί η ψυχή περισσότερο να εισπράττει;

Την ηρεμία της επίγνωσης, στην προοπτική της αυτοπραγμάτωσης.

Και η αυτοκριτική; Με ποιον τρόπο γίνεται, εάν γίνεται…

Σύμφωνα με τους πυθαγόρειους, με… «ταμείο» της ημέρας: Τι καλό έπραξα, τι δεν έπραξα, τι θα ήθελα να πράξω και τι έπρεπε να πράξω…

Κάθε μέρα λοιπόν κάνεις «ταμείο»;

Ανελλιπώς…

Υπάρχει κάποιο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας σου που αντιπαθείς;

Η προσφιλής επιλογή του «λάθους».

Και γιατί δεν το αλλάζεις;

Προφανώς γιατί στη διελκυστίνδα μεταξύ λαθολαγνείας και λαθομαχίας, με κερδίζει η πρώτη… Για κάποιους ανεξήγητους ή απόλυτα εξηγήσιμους λόγους…

Και ποιο είναι το χαρακτηριστικό που αντιπαθείς στους άλλους;

Η διπροσωπία, η υποκρισία και η λοιχεία, κοινώς γλείψιμο…

Έχεις πει ποτέ ψέματα στον εαυτό σου;

Ο κάθε εαυτός, όντας ενσυνείδητος, γνωρίζει. Πάντα. Τα πάντα…

Καταφατική η απάντηση, λοιπόν… Υπάρχει κάτι για το οποίο έχεις μετανιώσει;

Πάρα πολλά.

Αν γύριζες τον χρόνο πίσω τι θα διόρθωνες;

Όλα αυτά για τα οποία μετανιώνω…

Όλα, ή μέρος έστω αυτών δεν θα μπορούσαν να διορθωθούν και στον παρόντα χρόνο;

Λέει μια λαϊκή παροιμία, «Το σκοτάδι είναι κοντά. Κλείσε τα μάτια να το δεις…», που σημαίνει ότι όλα μπορούν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή. Αλλά τις πιο πολλές φορές, είμαστε όμηροι των επιλογών μας…

Έχεις προδώσει ποτέ τον εαυτό σου;

Δεν ξέρω αν είναι η σωστή απάντηση, αλλά πιστεύω ότι για ό,τι «μη καλό» μας συμβαίνει, είμαστε υπεύθυνοι ΕΜΕΙΣ και μόνο ΕΜΕΙΣ…

Κάποιον άλλο;

Αφελώς ακούσια, νομίζω πολλούς…

Γενικά, πως αντιδράς απέναντι στα πράγματα;

Συνήθως εκρηκτικά και γι’ αυτό, ανώριμα…

Σκέφτεσαι να ωριμάσεις; (γέλια)

Εσύ πως με βλέπεις;;; (γέλια)

Δημήτρη, εσύ που «παίζεις» με τις λέξεις, πες μου τι είναι για σένα οι λέξεις; Πιστεύεις ότι μπορούν να πληγώσουν;

Οι λέξεις είναι σφαίρες. Μπορούν να σκοτώσουν… Συναισθήματα, ψυχές, σχέσεις…

Πληγώνουν οι λέξεις ή ο τρόπος με τον οποίον χρησιμοποιούνται;

Είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιοι διαφοροποιούν το νόημα από τη χρήση ή την εκφορά τους. Κακά τα ψέματα…Κάθε νόημα, έχει τη δική του φόρτιση…

Πες μου μια λέξη, θετική και μια αρνητική, που σε χαρακτηρίζουν απόλυτα.

Μπρούχος και Μπρούχος… (λέει γελώντας μεν, εννοώντας το δε…)

Αυτό είναι ότι καλύτερο έχω ακούσει…Θέλεις να μου πεις, ποια είναι η καλύτερη συμβουλή που σου έδωσαν;

«Το νου σου…»

Κι εσύ; Ποια συμβουλή δίνεις;

«Το νου σας!!!…» (γέλια)

Η ευτυχία, ο έρωτας, η αγάπη, με ποιον τρόπο υπάρχουν στη ζωή σου;

Με τη διαρκή εναλλαγή φωτός-σκότους.

Χμμ… Θα ήθελες ν’ αλλάξεις κάτι στον εαυτό σου;

Ναι, βέβαια… Θα ήθελα να είμαι πιο «ευήκοος» στον άγγελό μου…

Και, ποια είναι η ερώτηση που δεν έχεις απαντήσει ακόμη;

Η ζωή, γεννάει διαρκώς ερωτήσεις και θέτει ζητήματα. Τα περισσότερα, όμως μένουν αναπάντητα…

Δημήτρη, θα ήθελες να ευχαριστήσεις κάποιον;

Ευχαριστώ, τον Θεό, για τις δωρεές της Αγάπης Του, τους γονείς μου για το Δώρο της Ζωής και όλες τις γυναίκες που με ανέχτηκαν…

Χωρίς να σχολιάσω την απάντηση σου, θα ρωτήσω μόνο για τους άντρες… Τους άντρες φίλους, ας πούμε, δεν θα τους ευχαριστήσεις;

Θα κάνω για μοναδική φορά μιαν υπέρβαση, για να την αντιδιαστείλω σ’ αυτό που είπα για τις γυναίκες: Όταν λες για κάποιον ότι είναι ΦΙΛΟΣ κι αντίστοιχα αυτός για σένα κι έχει περάσει από σαράντα κύματα η σχέση κι έχει κρατήσει, τότε και οι δυό δικαιούνται να αλληλοθεωρούνται «δεδομένοι»…

Και ποιον θα ήθελες να συγχωρήσεις;

Ο άνθρωπος έχει δικαιοδοσία μόνο στην απαλλαγή. Να απαλλάσσει όλους αυτούς που νομίζει ή που στ’ αλήθεια τον πλήγωσαν ή τον πόνεσαν. Να μην κρατάει ψυχές σε ομηρία. Απαλλαγή, η μαγική λέξη. Μόνον ο Θεός συγχωρεί…Προσπαθώ να δουλέψω πάρα πολύ πάνω σ’ αυτή την άσκηση…

Ανεκπλήρωτα όνειρα υπάρχουν;

Νομίζω πως όχι.

Είσαι πολύ τυχερός λοιπόν! Τελικά, ποιος πληρώνει την ταμπακιέρα;

Δυστυχώς, ο χρόνος επάνω μας…

Νοσταλγείς;

Ναι βέβαια… τις όμορφες μέρες…

Πόσο θόρυβο κάνει μια σιωπή;

Συχνά εκκωφαντικό…

Και κάτι τελευταίο, έτσι για να προσγειωθούμε.. Μάθαμε ότι θέτεις υποψηφιότητα στις ερχόμενες Δημοτικές εκλογές, με το ψηφοδέλτιο ενός παιδικού σου φίλου, του Χάρη Αηδονόπουλου.

Η φιλία είναι σχέση ιερή. Πόσο μάλλον όταν έχει πατηθεί στο λιοτρίβι της ζωής κι έχει δώσει λάδι ραφινέ. Πρωτίστως στηρίζω έναν, πέρα από φίλο μου, άξιο επιστήμονα, δοκιμασμένο και μπαρουτοκαπνισμένο αυτοδιοικητικό -μέχρι στιγμής- άνδρα, μα κυρίως ΑΝΘΡΩΠΟ. Άνθρωπο για τους συνανθρώπους του και ΥΠΕΥΘΥΝΟ πολίτη, απέναντι στην ευθύνη που κάθε φορά αναλαμβάνει, τα τελευταία 30 χρόνια που ασχολείται με την Αυτοδιοίκηση και με τον Εθελοντισμό. Ο Χάρης Αηδονόπουλος, είναι ένας ακούραστος εργάτης, που ξέρει να βγάζει περίσσευμα, ακόμα κι από το υστέρημα.

Ένας ποιητής όμως, τι σχέση έχει με την πολιτική;

Μα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στην πατρίδα μας, στην εκκλησία του δήμου, τον πρώτο λόγο τον είχαν οι ποιητές. Αργότερα παρεισέφρησαν «άλλοι τινές».

Οπότε, εσύ σαν ποιητής, τι ακριβώς προσδοκάς με τη συμμετοχή σου στην πολιτική και συγκεκριμένα στα κοινά του Δήμου;

Προσδοκώ να συμβάλλω, στο μέτρο μου, ώστε η γενέθλια πόλη μου, που την έχω τραγουδήσει και την έχω υμνήσει, ίσως, όσο κανείς, η Θεσσαλονίκη, να αποκτήσει το πρόσωπο που της πρέπει και που της αξίζει… Μιας πόλης Ελληνικής, Βυζαντινής, με ορίζοντα τη Μεσόγειο, με προσανατολισμό (και όχι με προσδιορισμό) τα Βαλκάνια, ανοιχτή σε όλους όσους τη θαυμάζουν, την αγαπούν ή θέλουν να τη γνωρίσουν. Για να πάψει επιτέλους να ακούγεται διαιωνιζόμενη η βλακεία: «Θεσσαλονίκη, πόλη του αίματος», ή «των στοιχειών και των φαντασμάτων», ή «Θεσσαλονίκη του Πολκ, του Λαμπράκη, του Παγκρατίδη και του Γεντί Κουλέ». Να αναδειχτεί ως «η πόλη – οδηγός», του Άη-Δημήτρη, του Μάη του ’36, της αναστημένης Μικρασιατικής και Ποντιακής προσφυγιάς, του Νικολάου Γερμανού και της Διεθνούς Εκθέσεως, των Φεστιβάλ Τραγουδιού και Κινηματογράφου, του Μπενμαγιόρ,του Ανδρόνικου, του Βαφόπουλου, του Βαρβιτσιώτη, του Δέλλιου, του Ξεφλούδα, του Θέμελη, της Ζιτσαία, του Πεντζίκη, της Καρέλλη, του Λούστα, του Κανελλόπουλου και όλων των φωτεινών σημείων της. Μια πόλη αρχόντισσα, απέναντι στη μούχλα, τη μιζέρια και τη λουμπενιά, που κάποιοι επιμένουν πεισματικά να την κρατούν στην περίοδο πριν την Απελευθέρωση του 1912. Μια πόλη που με τη «Συνέργεια» όλων, να της αξίζουμε και να μας αξίζει…

Και τώρα πες μου… τελικά πόσο τοις εκατό τήρησες την αρχική σου δέσμευση να πεις αλήθειες;

Σταράτα, 101%!

Δημήτρη σ’ ευχαριστώ. Εύχομαι να έρθουν πολλές εμπνευσμένες, αυριανές ημέρες και να γράψεις το πιο αγαπημένο σου έργο… Επίσης, σου εύχομαι και να δεις την πόλη μας έτσι όπως την οραματίζεσαι.

Κι εγώ σ’ ευχαριστώ Έλενα… για την κουβέντα μας…

Το κρασί ανανεώθηκε στα ποτήρια μας… Μαγνητοφωνάκια, μολύβια και μπλοκ μπήκαν στη τσάντα… Η κουβέντα μας συνεχίζεται… Και θα συνεχίζεται στο διηνεκές… Απλά, χωρίς να δημοσιοποιείται…

**Δημήτρης Ι. Μπρούχος @ Wikipedia