[7+1] με τον Γιαννη Κιουρτσακη

Οι μουσικές επιλογές του Γιάννη Κιουρτσάκη θα σας συνοδεύσουν στην ανάγνωση της συνέντευξης.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Αγαπητέ κύριε Κιουρτσάκη, σας καλωσορίζουμε στο Sin Radio! Η κατάσταση που βιώνουμε στην Ελλάδα είναι για πολλούς πρωτόγνωρη και έχει φθάσει στα όρια της αναξιοπρέπειας για έναν λαό που έχει προσφέρει τα φώτα του σε πλήθος άλλων λαών, μέσω του πολιτισμού και της επιστήμης. Τι πιστεύετε ότι μας οδήγησε στη σημερινή κατάσταση; Είναι τα αίτια πιο βαθιά στο χρόνο, αλλά και μήπως δεν διακρίναμε τα «σημάδια» σε συλλογικό επίπεδο;

Σίγουρα τα αίτια πρέπει να αναζητηθούν σε βάθος χρόνου. Πρώτα, στην αδυναμία της οικονομίας μας, της κοινωνίας μας και του πολιτικού μας συστήματος να εναρμονιστούν με τους σκληρούς κανόνες των ευρωπαϊκών θεσμών και, γενικότερα, με τη δυτική Νεωτερικότητα. Αλλά και η όχι λιγότερο κραυγαλέα αδυναμία της σημερινής «οικονομίστικης» Ευρωπαϊκής Ένωσης να πραγματώσει το πολιτικό όραμα των ιδρυτών της, που στόχευε στη γνήσια αλληλεγγύη των λαών της – ένα όραμα που βρίσκεται στους αντίποδες της σημερινής κακοφωνίας και ακατανοησίας.

Σίγουρα επίσης δεν θελήσαμε να δούμε τα όλο και πιό φανερά σημάδια της επερχόμενης κατάρρευσης: η πλαστή ευημερία των χρόνων πριν από την κρίση – όταν η Ελλάδα δανειζόταν με επιτόκια Γερμανίας – μας έκανε να ξεχάσουμε την πραγματικότητα της χώρας μας.

Στο βιβλίο σας ‘Γυρεύοντας στην εξορία την πατρίδα σου’ από τις Εκδόσεις Πατάκη υπάρχουν οι προβληματισμοί και οι απορίες όλων μας, που αγαπούμε την πατρίδα μας, για το πού πάμε ως χώρα, τι θα γίνει αύριο… Μιλήστε μας λίγο για το λόγο που προχωρήσατε στη συγγραφή του βιβλίου και τι κερδίζει ο αναγνώστης από τη μελέτη του.

Το βιβλίο γεννήθηκε από τον πόνο για τη σημερινή κατάσταση του τόπου μας, αλλά και για την κατάσταση του ανθρώπου στον σημερινό κόσμο. Είναι το καταστάλαγμα όλης της προηγούμενης δουλειάς μου: τόσο της ερευνητικής, με τις μελέτες μου για την πολιτιστική δημιουργία· όσο και των μυθιστορημάτων μου, που αναζητούν την ταυτότητα – ή αν προτιμάτε, την πατρίδα – του βαθύτερου μας εαυτού στο πρόσωπο του άλλου. Το τί θα κερδίσει από αυτό ο αναγνώστης, θα το πει ο ίδιος. Εγώ θα ένιωθα ότι έκανα το χρέος μου αν εκείνος – ο κάθε συγκεκριμένος αναγνώστης – κατόρθωνε διαβάζοντας το, να συναισθανθεί καλύτερα ποιοί είμαστε, από πού ερχόμαστε και πού πάμε, ώστε «να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα» όλοι.

«Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει …» Πόσο μπορούν οι Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό πραγματικά να καταλάβουν, να νιώσουν βαθιά μέσα τους τη δύσκολη κατάσταση που βιώνει η Ελλάδα, τη στιγμή που είναι έως και πολύ μακριά και συναλλάσσονται με ένα άλλο κράτος, έχουν άλλους νόμους και καθημερινότητα; Έχει να κάνει με το προσωπικό ενδιαφέρον του καθενός για ουσιαστική ενημέρωση ή πιστεύετε στη δύναμη της νοσταλγίας που κρατά τη σκέψη και το συναίσθημα στην πατρίδα και το καλό αυτής;

Δεν υπάρχει γενική απάντηση. Όλα εξαρτώνται από την ιδιοσυγκρασία του καθενός. Είναι αλήθεια ότι πολλοί Έλληνες που ζουν στα ξένα αποκόβονται από την Ελλάδα και δυσκολεύονται να καταλάβουν το σημερινό της μαρτύριο. Αλλά είναι το ίδιο αλήθεια ότι η νοσταλγία και η αγάπη για τον τόπο τους επιτρέπει κάποτε να τον στηρίξουν πιο αποτελεσματικά από πολλούς από εμάς που βουλιάζουμε στο καθημερινό τέλμα.

Υπάρχει ελπίδα για τη χώρα μας, να ξεφύγει από αυτό το τέλμα και να αναδειχθεί ξανά μέσα από τη δύναμη του λαού της; Κατά πόσο η «κακή» ελληνική νοοτροπία, που συναντούμε πολλές φορές γύρω μας, επισκιάζει τα λαμπρά πνεύματα, που πολλές φορές επιλέγουν τη μετανάστευση για μια καλύτερη ζωή και για μια πιθανή αναγνώριση του ταλέντου τους;

Θα έλεγα ότι η πιο γνήσια ελπίδα αναδύεται από τα βάθη της απελπισίας, οπως η αυγή αναδύεται από τα τρίσβαθα της νύχτας. Ασφαλώς η «κακή ελληνική νοοτροπία» εμποδίζει πάρα πολλούς από εμάς να γίνουμε τόσο δημιουργικοί όσο θα το επιθυμούσαμε, σε αντίθεση από πολλούς συμπατριώτες μας που μεγαλουργούν στην ξενιτιά. Αλλά ας μην υποτιμούμε όλους αυτούς που μένουν εδώ και βάζουν το πετραδάκι τους – καθένας εφ ώ ετάχθη – στον κοινό μας πολιτισμό· κι ας είναι, πολύ συχνά, παραγνωρισμένοι ή αγνοημένοι. Αυτοί, όπως κι εκείνοι, είναι η «μαγιά» που θα βοηθήσει το συλλογικό σώμα να ζυμώσει ένα καλύτερο αύριο.

Ακούμε καθημερινά διάφορες ενημερώσεις για το τι πιστεύουν άλλοι λαοί για τους Έλληνες και πολλές φορές τα σχόλια δεν είναι κολακευτικά και στηρίζονται σε στερεότυπα που τις περισσότερες φορές αδικούν το λαό μας και είναι και παρωχημένα. Ποια είναι η γνώμη σας και τι λαμβάνετε ο ίδιος από το περιβάλλον και τις κοινωνικές συναναστροφές σας εκτός Ελλάδος;

Τα αρνητικά στερεότυπα του ενός λαού για τον άλλο γεννιούνται από τη βαθιά έλλειψη αμοιβαίας κατανόησης που μαστίζει τη σημερινή Ευρώπη και δεν είναι απλώς άδικα και παρωχημένα, αλλά και ολέθρια: αυτά οδηγούν στη μισαλλοδοξία, στον φανατισμό, στην τυφλή βία, στον πόλεμο. Να γιατί πρέπει να προσπαθήσουμε όλοι μας να τα ξεριζώσουμε, όσο μπορούμε. Προσωπικἀ, πάντως, αυτό που προσλαμβάνω από τη συναναστροφή μου με τους Ευρωπαίους φίλους μου – ιδίως στη Γαλλία που γνωρίζω καλύτερα – είναι η βαθιά συμπάθεια και αλληλεγγύη για την Ελλάδα, ειδικά μέσα στην σημερινή δοκιμασία της, στην οποία αυτοί οι φίλοι βλέπουν έναν κακό οιωνό για το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης.

Με ποιο τρόπο μπορεί ο μέσος Έλληνας να «αποδράσει» από τη δεινή του καθημερινότητα; Αναγνωρίζουμε ότι κάθε άνθρωπος βρίσκει τις δικές του διεξόδους, στο διάβασμα, στην τέχνη, στο διαδίκτυο, κ.λπ. Ποια είναι η δική σας πρόταση που μπορεί να αξιοποιήσει κάποιος για να καλλιεργήσει μέσα του το κίνητρο της ελπίδας και να πετύχει μια προσωρινή –ίσως– λησμονιά των προβλημάτων του;

Φυσικά, όλοι αισθανόμαστε κάποια στιγμή την ανάγκη να «αποδράσουμε» από την ασφυκτική καθημερινότητα και να λησμονήσουμε για λίγο τα βάσανά μας. Ωστόσο, έτσι δεν μπορεί να προκύψει στέρεη ελπίδα για ένα βιώσιμο μέλλον. Αυτήν θα τη θρέψουν μόνο η περισυλλογή, ο στοχασμός και, πάνω απ’ όλα, η συντροφικότητα, η έγνοια και η αγάπη για τον άλλον· με άλλα λόγια, η αναζωογόνηση κάποιου κοινού συλλογικού ήθους ικανού να θεμελιώσει έναν νέο ανθρώπινο πολιτισμό, για εμάς τους Έλληνες και για τους άλλους.

Είστε ένας άνθρωπος του πνεύματος, που μέσα από τη δημιουργικό του έργο, έχει έρθει σε επικοινωνία με ανθρώπους που προέρχονται από διάφορες και διαφορετικές χώρες και συνεπώς πιστεύουμε ότι είστε σε θέση να μας απαντήσετε στο ερώτημα: Τελικά, τι κάνει τους Έλληνες να ξεχωρίζουν ως λαός –αν συμφωνείτε φυσικά– και ποια είναι αυτά τα χαρακτηριστικά που μπορούμε να αξιοποιήσουμε για να έχουμε ένα πιο ελπιδοφόρο μέλλον και μια καλύτερη θέση στην Ευρώπη και τον Κόσμο;

Κάθε λαός – όπως και κάθε άνθρωπος – είναι ξεχωριστός. Εξ ού και η δυσκολία του καθενός μας να κατανοήσει και προπαντός να αποδεχτεί την ετερότητα του άλλου, με τα γνωστά αποτελέσματα: τις έριδες, τα μίση, τους πολέμους, κοντολογίς την τραγωδία της Ιστορίας. Αλλά εδώ υπάρχει ένα μεγάλο μυστήριο. Γιατί όλοι οι λαοί – όπως και όλοι οι άνθρωποι – είναι επίσης, κατά βάθος, όμοιοι: αδέλφια του ίδιου γένους ή, αν προτιμάτε, παιδιά του ίδιου Θεού. Πώς να πραγματώσουμε αυτή την αδελφοσύνη μέσα στην τραγωδία της αδελφοκτονίας, που μας βασανίζει από τον καιρό του Κάιν και του Άβελ; Μας το δείχνουν κάπως τα πιό μεγάλα έργα του ανθρώπινου πολιτισμού που, μολονότι έχουν δημιουργηθεί από συγκεκριμένα πρόσωπα κάποιου συγκεκριμένου τόπου, είναι ικανά να συγκινήσουν κάθε άνθρωπο σ’ αυτή τη γη. Γι’ αυτό πιστεύω ότι κάθε λαός – όπως και κάθε άνθρωπος – έχει να προσφέρει κάτι πολύτιμο σε κάθε άλλον, αν αυτός καταφέρει να ακούσει αληθινά το μήνυμα που του απευθύνεται.

Όσο για εμάς τους Έλληνες, σίγουρα κουβαλάμε μέσα μας ανεκτίμητα κοιτάσματα μιάς ιδιαίτερης ανθρωπιάς: κοιτάσματα που συχνά τα αγνοούμε οι ίδιοι, μα που έχουν θησαυριστεί στη μακραίωνη παράδοση του τόπου μας και, πρώτα πρώτα, στη γλώσσα που μιλάμε. Αυτή η ιδιαίτερη ανθρωπιά δεν επιδέχεται ορισμό. Ωστόσο τη νιώθουμε, όπως τη νιώθουν και τόσοι ξένοι που επισκέπτονται τη χώρα μας. Και μπορούμε να τη χαρίσουμε στους άλλους λαούς της Ευρώπης και του κόσμου, σήμερα που η ανθρωπιά, στη γενική της σημασία, έχει γίνει είδος εν ανεπαρκεία – αν βέβαια την καλλιεργήσουμε με την παιδεία και, όπως είπα πριν, με την αναζωογόνηση του κοινού μας ήθους. Τότε ασφαλώς και θα νιώσουμε καλύτερα με τον εαυτό μας και θα έχουμε μια καλύτερη θέση στην Ευρώπη και στον κόσμο. Όλα αυτά αποτελούν κεντρικά θέματα του βιβλίου μου.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

kiourtsakis

Μέσα στον ζόφο της κρίσης, ο αφηγητής προσπαθεί να καταλάβει πώς ναυάγησε η χώρα του. Ανασκαλεύει τη νεοελληνική Ιστορία, αλλά και το προσωπικό του παρελθόν:

* Άραγε οι δοκιμασίες του Νεοέλληνα δεν καθρεφτίζουν τη μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας;

* Κι ετούτη, είναι ανεξάρτητη από τη νεωτερική Ευρώπη, μέσα στην οποία γεννήθηκε το νεοελληνικό κράτος;

▪ Τα εθνικά δεινά μας μπορούν να ιδωθούν ξεχωριστά από την κρίση του σημερινού κόσμου που υπονομεύει το νόημα της κοινής ζωής, θρέφοντας τον μηδενισμό, τη μισαλλοδοξία, την τυφλή βία;

Μήπως ήρθε η ώρα να ξαναζωντανέψουμε, τόσο για εμάς όσο και για εκείνους, το πρωταρχικό και πάντα νέο νόημα των παμπάλαιων λέξεων που ανθίζουν και σήμερα στα χείλη μας –όπως αγορά, κοινωνία, οικο-νομία, δημο-κρατία, πόλις, πολιτική, πολίτης– το οποίο δεινοπαθεί στη σύγχρονη Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο;

Τώρα ο αφηγητής μπορεί να ατενίσει με πιο καθαρό βλέμμα το καθολικό μας δράμα, ρωτώντας τον εαυτό του και τους άλλους:

▪ Πώς να χτίσουμε έναν οικουμενικό πολιτισμό μέσα στον παγκόσμιο Εμφύλιο όλων εναντίον όλων; Μόνο αυτή η ανθρώπινη ουτοπία μπορεί να μας δώσει μια πυξίδα, σήμερα που ταξιδεύουμε όλοι στο ίδιο καράβι.

Ένα βιβλίο πολυφωνικό, που συνομιλεί αδιάκοπα με τον αναγνώστη χωρίς να φοβάται να περιπλανηθεί στα χωράφια της φιλοσοφίας και της επιστήμης. Μα που τολμάει προπάντων να μιλήσει για την παρούσα κατάσταση της Ελλάδας, της Ευρώπης και του κόσμου, όχι με την αυθεντία του ειδικού, αλλά με την εξομολογητική γλώσσα της λογοτεχνίας που απευθύνεται αδελφικά στον καθένα, πέρα από σύνορα και ιδεολογικά στεγανά.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

kiourtsakis photo1

Ο Γιάννης Κιουρτσάκης γεννήθηκε το 1941 στην Αθήνα και σπούδασε νομικά στο Παρίσι. Γράφει μυθιστορήματα και δοκίμια. Το έργο του, θρεμμένο αδιαίρετα από την ελληνική παράδοση και την ευρωπαϊκή παιδεία, είναι μια οικουμενική ματιά στο σήμερα, μακριά από κάθε εθνοκεντρισμό. Οι πρόσφατες μεταφράσεις κάποιων βιβλίων του στη Γαλλία και στην Ολλανδία γνωρίζουν θερμή υποδοχή. Συμμετέχει σε διεθνή συμπόσια συγγραφέων, πιστεύοντας ότι η αμοιβαία κατανόηση των λαών που προσφέρει η λογοτεχνία μπορεί να θεμελιώσει έναν πιο ανθρώπινο πολιτισμό, πέρα από τα αδιέξοδα της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης.

Η PLAYLIST ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΙΟΥΡΤΣΑΚΗ

1. Le quattro stagioni, inverno largo – Antonio Vivaldi
2. Σε Ψηλό Βουνό – Ψαραντώνης
3. Θαλασσάκι μου – Αιμιλία Χατζηδάκη
4. Μεσ` του Αιγαίου τα νησιά – Αννα & Αιμιλία Χατζηδακη
5. Σ΄ορκίζομαι στο κύμα – Ιωάννα Γεωργακοπούλου (& Στελλάκης Περπινιάδης)
6. Φραγκοσυριανή – Μάρκος Βαμβακάρης
7. Συννεφιασμένη Κυριακή – Σωτηρία Μπέλλου
8. Sometimes I Feel Like A Motherless Child – Bessie Griffin
9. Sous le ciel de Paris – Juliette Greco
10. Piano Concerto No.23 In A Major, K 488 Adagio – Wolfgang Amadeus Mozart
11. Piano Sonata In A, D 959 (2. Andantino) – Franz Schubert
12. Goldberg Variations (Part 1 of 6) – Johann Sebastian Bach
13. Piano Sonata No. 32 in C Minor Op. 111, 2nd Movement – Arietta – Ludwig Van Beethoven
14. Kinderszenen (Scenes from Childhood) Op. 15 – Robert Alexander Schumann
15.String Quartet 15 In A Minor, Op. 132, Heiliger Dankgesang- 3. Molto Adagio – Ludwig Van Beethoven